Nhóm tác giả: TS. Vũ Phú Dưỡng, TS. Phan Duy Hòa, TS. Bùi Quốc Hưng;
Hiệu đính: ThS. Mạc Văn Nam.
NXB Hàng Hải, năm 2025.
Học thuyết Âm Dương, Ngũ Hành không những được nhiều trường phái triết học tìm hiểu, lý giải, thậm chí lấy nó làm cơ sở cho triết thuyết của mình, mà còn được nhiều ngành khoa học khác quan tâm. Việc sử dụng các phạm trù Âm Dương, Ngũ Hành trong đời sống thực tiễn và khoa học đã đánh dấu bước phát triển đầu tiên của tư duy khoa học phương Đông, đồng thời đưa con người thoát khỏi sự khống chế tư tưởng của các khái niệm thượng đế, quỷ thần,… Chính vì thế, sự tìm hiểu học thuyết Âm Dương, Ngũ Hành là một việc cần thiết để lý giải những đặc trưng của triết học phương Đông.
Học thuyết Âm Dương được thể hiện lần đầu tiên và sâu sắc nhất trong Kinh Dịch. Theo lý thuyết trong Kinh Dịch thì bản nguyên của vũ trụ là Thái Cực. Thái Cực là nguyên nhân đầu tiên, là lý của muôn vật: “Dịch có Thái Cực sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, Tứ Tượng sinh Bát Quái”. Như vậy, các tác giả của Kinh Dịch đã quan niệm vũ trụ, vạn vật đều có bản thể động. Trong Thái Cực, thiếu dương vận động đến thái dương thì trong lòng thái dương lại nảy sinh thiếu âm; thiếu âm vận động đến thái âm thì trong lòng thái âm lại nảy sinh thiếu dương. Cứ như thế, âm dương biến hóa liên tục, tạo thành vòng biến hóa không bao giờ ngừng nghỉ.
Ở Kinh Dịch, Âm-Dương được quan niệm là những mặt, những hiện tượng đối lập. Như trong tự nhiên: sáng-tối, trời-đất, đông-tây…; trong xã hội: quân tử-tiểu nhân, chồng-vợ, vua-tôi… Qua các hiện tượng tự nhiên, xã hội, các tác giả trong Kinh Dịch đã bước đầu phát hiện được những mặt đối lập tồn tại trong các hiện tượng đó và khẳng định vật nào cũng ôm chứa âm dương trong nó: “Vạn vật hữu nhất thái cực” (vạn vật, vật nào cũng có một thái cực, thái cực là âm dương). Nhìn chung, toàn bộ Kinh Dịch đều lấy Âm-Dương làm nền cho học thuyết của mình. Kinh Dịch là nền tảng của các triết lý Trung Hoa, là nền tảng cho cả hai trường phái Khổng-Lão. Từng bị lãng quên khi đạo Phật phát triển ở Trung Quốc thời nhà Đường. Kinh Dịch đã nhận được nhiều sự chú ý hơn từ các trường phái trong thời kỳ nhà Tống. Nó đi kèm theo với sự đánh giá lại đạo Khổng bởi những người theo Khổng giáo trong sự kết hợp với các triết lý trừu tượng của đạo Lão và đạo Phật, và được biết đến ở phương Tây như là Tân Khổng giáo. Kinh Dịch giúp cho các triết gia Khổng giáo thời Tống tổng hợp các thuyết vũ trụ học của đạo Lão và đạo Phật cùng với các luân lý của đạo Khổng và đạo Lão.
Việt Nam là một quốc gia chịu ảnh hưởng lâu đời và sâu sắc của nền văn hóa Trung Hoa. Một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng sâu sắc đó là tư tưởng triết học trong Kinh Dịch. Trong kiến trúc thượng tầng xã hội thời kỳ phong kiến và thậm chí cho đến tận ngày nay, triết học Kinh Dịch vẫn luôn tác động trên nhiều mặt của đời sống xã hội. Ngày nay, chúng ta tìm hiểu những tư tưởng triết học trong Kinh Dịch không chỉ để tìm thấy ở đó cơ sở của triết học Trung Hoa, mà để từ đó làm rõ ảnh hưởng của nó trong suốt tiến trình lịch sử tư tưởng dân tộc như thế nào.
Trong cuốn sách này, nhóm tác giả đã sử dụng quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để tìm hiểu về con người cũng như một số khía cạnh nội dung triết học Kinh Dịch trong tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Điều này được ông bộc bạch trong di sản tư tưởng của mình qua tập thơ chữ Hán “Bạch Vân am thi tập” và chữ Nôm “Bạch Vân quốc ngữ thi tập”.
Sách bao gồm 2 chương:
- Chương 1: Khái quát về triết học trong Kinh Dịch và ảnh hưởng của nó tới đời sống xã hội.
- Chương 2: Một số nội dung cơ bản của triết học Kinh Dịch trong tư tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Sách hiện có tại Thư viện Trường Đại học Hàng hải Việt Nam:
- Phòng Đọc tổng hợp: DTH000093.
- Phòng Mượn tham khảo: MTK001341.
- Trang thông tin điện tử: https://lib.vimaru.edu.vn/tai-lieu-chi-tiet/triet-hoc-kinh-dich-trong-tu-tuong-nguyen-binh-khiem-4a78244ad7bc4ecc9d3009957f71a6ca.html