Đồng tác giả: Nguyễn Thành Hưng, Trần Minh Tùng, Phạm Thị Mỹ Lan.

NXB Xây Dựng, năm 2025.

Hải Phòng - Địa danh vẫn còn nhiều quan điểm và luận cứ lịch sử khác nhau về nguồn gốc:

• Đó có thể là tên gọi rút ngắn trong cụm từ Hải tần phòng thủ - phòng tuyến ngăn địch ở vùng bờ biển gắn với cuộc chiến chống quân xâm lược phương Bắc của Nữ tướng Lê Chân đầu thế kỷ I…
• Đó cũng có thể bắt nguồn tử Ty sở nha hải phòng hay còn gọi là Đồn hải phòng, được Bùi Viện lập từ năm 1870 dưới thời vua Tự Đức, được hình thành trên vùng đất thuộc làng Cấm, trong phạm vi cảng Ninh Hải...
• Và cũng có thể là tên giản lược của cơ quan Hải Dương thương chính quan phòng được nhà Nguyễn và người Pháp cùng lập sau Hiệp ước Giáp Tuất 1874 để phụ trách thuế vụ chung, quản lý việc thương mại ở vùng cảng Ninh Hải, cửa sông Cấm…Nếu giải thích một cách nôm na thì “Hải” nghĩa là biển, “Phòng” nghĩa là phòng thủ, bảo vệ. Như vậy, Hải Phòng được hiểu như một khu vực phòng thủ biển của đất nước.

Hải Phòng được sử dụng như tên một địa danh hành chính chính thức vào năm 1887 khi người Pháp cho thành lập tỉnh Hải Phòng bằng cách tách một số huyện ven biển trong vùng lân cận cảng Ninh Hải ra khỏi tỉnh Hải Dương. Đến năm 1888, sắc lệnh thành lập TP. Hải Phòng đã được ký khi tách tỉnh Hải Phòng thành tỉnh Kiến An và thành phố Hải Phòng. Đến năm 1962 thì tỉnh Kiến An được nhập về thành phố Hải Phòng.

70 năm trước… Hải Phòng 1955…

Ngày 13/5/1955, khắp nội ngoại thành Hải Phòng như sống lại không khí sôi nổi hào hùng của những ngày Cách mạng tháng Tám khi quân ta tiến vào tiếp quản thành phố thắng lợi. Những người lính Pháp bại trận cuối cùng đã rút khỏi Bến Nghiêng (Đồ Sơn, Hải Phòng), miền Bắc hoàn toàn giải phóng.

Từ ngày lịch sử ấy đến nay, Hải Phòng đã liên tục chiến đấu, xây dựng, phát triển, có những đóng góp xứng đáng cùng cả nước giành được nhiều thắng lợi to lớn, có ý nghĩa thời đại và lịch sử sâu sắc trong thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ XXI.

70 năm sau…

Hải Phòng đã mang một vóc dáng mới.

Năm 2024, tốc độ tăng trưởng của thành phố đạt 11,01%, đứng thứ 3 cả nước, đứng thứ nhất vùng Đồng bằng sông Hồng. Với kết quả đó, Hải Phòng đã duy trì 10 năm liền có tốc độ tăng trưởng đạt hai con số. Năm 2024 cũng là năm đặt dấu mốc đầu tiên thành phố bước vào nhóm 5 tỉnh, thành phố có quy mô kinh tế lớn nhất cả nước, cùng với TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bình Dương và Đồng Nai.

Bước sang năm 2025, Hải Phòng đặt mục tiêu giữ vững vị trí trong nhóm 10 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước về chỉ số năng lực cạnh tranh (PCI) và thuộc nhóm địa phương có chất lượng điều hành kinh tế tốt. Bên cạnh đó, Hải Phòng quyết tâm lựa chọn mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030, từ 15% trở lên, gấp khoảng 1,5 lần bình quân cả nước. Thành phố cũng xác định mục tiêu này chỉ có thể đạt được nếu có những thay đổi mang tính cách mạng để tạo động lực phát triển cho thành phố.

Như vậy, Hải Phòng đã cho thấy quyết tâm vươn mình lên một tầm vóc mới, một vị thế mới vững tin cùng đất nước. Một điều đáng ghi nhận trong thời gian vừa qua là tất cả những thành tựu kinh tế của Hải Phòng đã được chuyển hóa vào cuộc sống, vào những công trình, những dự án làm đổi thay diện mạo thành phố từng ngày. Với vị trí chiến lược và tiềm năng vượt trội, trong thời gian tới, thành phố đang nung nấu những bước đi táo bạo nhưng vẫn phải đồng bộ và bền vững để hiện thực hoá các tầm nhìn đã đặt ra.

Do đó, Hải phòng với tầm nhìn chiến lược trong tương lai, ngoài việc phát triển mọi mặt kinh tế, văn hóa, xã hội, còn cần củng cố hệ thống quy hoạch phát triển không gian thành phố nhằm tạo đà cho một giai đoạn phát triển mới.

Hải Phòng 2025: Chiến lược phát triển không gian bền vững hướng đến vị thế quốc gia cho đô thị.

Với mong muốn được góp một tiếng nói vào những bước tiến của Hải Phòng sau 70 năm độc lập của thành phố, nhóm tác giả là những Kiến trúc sư yêu quý Hải Phòng, hiện đang công tác trong các lĩnh vực quy hoạch, thiết kế, tổ chức không gian kiến trúc và đô thị đã tiếp cận các vấn đề tăng trưởng kinh tế và phát triển thành phố dưới góc nhìn về không gian thông qua quá trình đô thị hóa, hướng đến một tương lai bền vững dựa trên những phân tích các vấn đề hiện tại, đồng thời kết nối với những cơ sở khoa học lẫn thực tiễn trong nước và quốc tế để nghiên cứu, soạn thảo cuốn sách này.

Nội dung cuốn sách được truyền tải trong 9 chương:

Chương 1: Khởi thảo về chiến lược phát triển thành phố và đô thị hoá bền vững.

Chương 2: Khát vọng về một Hải Phòng … Đa dạng hóa kinh tế và đa cực hóa không gian.

Chương 3: Thành phố nhìn từ lịch sử … Lưu giữ những dấu ấn thời gian.

Chương 4: Thành phố trong thành phố … Vận hội cho một trung tâm mới.

Chương 5: Thành phố hướng ra biển lớn … Lấn biển để phát triển kinh tế biển.

Chương 6: Thành phố vững từ phía sau … Điểm tựa nguồn lực và hậu cần.

Chương 7: Thành phố với nông-ngư nghiệp đô thị … Cho một miền quê đáng sống.

Chướng 8: Thành phố hướng về tương lai … Kỳ vọng một vị thế mới cho đô thị.

Chương 9: Để một Hải Phòng cất cánh vươn tầm cao mới.

Sách hiện có tại Thư viện Trường Đại học Hàng hải Việt Nam:

- Phòng Đọc tổng hợp: DTH000076, DTH000085.

- Phòng Mượn tham khảo: MTK001249, MTK001266.

- Trang thông tin điện tử: https://lib.vimaru.edu.vn/tai-lieu-chi-tiet/hai-phong-2025-0aebde065e5741b3a6bb910a2a3136eb.html